سرپرستی و فرزندخواندگی

درود بر شما؛
در حقوق ایران، «فرزندخواندگی» به معنای ایجاد نسب قانونی جایگزین نسب واقعی نیست؛ نهاد قانونی، «سرپرستی» است. بنابراین هدف باید بر تثبیت سرپرستی قطعی و اصلاح مجاز اسناد سجلی متمرکز شود. مطابق مواد ۱۷، ۱۸ و ۲۲ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۲ و آیین‌نامه اجرایی ماده ۲۲ مصوب ۱۳۹۴، پس از حکم قطعی، شناسنامه جدید با نام و نام خانوادگی سرپرستان صادر می‌شود، اما سوابق هویت و نسبت واقعی طفل باید محفوظ بماند.

در مورد دختر ۱۵ ساله، قوی‌ترین استدلال، «مصلحت عالی و مستمر طفل»، رضایت و اراده او با توجه به سن و بلوغ، آثار زیان‌بار افشای هویت سابق، پیوند عاطفی مستقر با خانواده سرپرست و ضرورت جلوگیری از آسیب روانی و اجتماعی است؛ لیکن تغییر «نام پدر و مادر واقعی» به‌نحوی که نسب واقعی جعل یا حذف شود، مستند قانونی عام ندارد و اصولاً با تبصره ۱ ماده ۲۲ که حفظ سوابق هویت و نسبت واقعی را الزامی کرده، قابل جمع نیست.

برای تغییر نام کوچک و نام خانوادگی باید حسب مورد از ظرفیت مقررات سجلی و ماده ۲۲ استفاده کرد؛ اما درخواست تغییر نام والدین مندرج در شناسنامه، موضوعی متفاوت و بسیار محدودتر است. آیین‌نامه ماده ۲۲ نیز تصریح دارد که در شناسنامه، نام والدین واقعی در صورت مشخص بودن درج می‌شود و سوابق واقعی حفظ خواهد شد.

نکته تعیین‌کننده پرونده این است: آیا حکم فعلی «سرپرستی آزمایشی» است یا «حکم قطعی سرپرستی» و آیا پدر و مادر واقعی از نظر قانونی همچنان دارای ولایت یا صلاحیت مؤثر هستند؟ پاسخ این دو سؤال تعیین می‌کند که آیا مسیر صحیح، تقاضای صدور حکم قطعی سرپرستی، اصلاح حکم و اسناد سجلی، یا طرح دعوای مستقل در خصوص نام و مشخصات سجلی است. در صورت اعلام مفاد حکم فعلی و وضعیت والدین واقعی، می‌توان مسیر دقیق و متن درخواست قضایی را مشخص کرد.

با سلام
مطابق با ماده 9 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست ، افراد بالغ زیر شانزده سال که به تشخیص دادگاه، عدم رشد و یا نیاز آنان به سرپرستی احراز شود و سرپرستی آن ها به سازمان بهزیستی سپرده شود منوط به عدم صلاحیت پدر و مادر و یا عدم مراجعه پدر و مادر به خانواده های متقاضی واجد شرایط سپرده می شود. تقاضانامه درخواست کنندگان سرپرستی باید به سازمان ارائه گردد و سازمان موضوع را برای اتخاذ تصمیم به مرجع قضایی صلاحیت دار ارجاع می دهد.

درخواست کنندگان سرپرستی باید دارای شرایط زیر باشند:
الف ـ تقیّد به انجام واجبات و ترک محرمات
ب ـ عدم محکومیت جزایی مؤثر با رعایت موارد مقرر در قانون مجازات اسلامی
ج ـ تمکن مالی
دـ عدم حجر
هـ ـ سلامت جسمی و روانی لازم و توانایی عملی برای نگهداری و تربیت کودکان و نوجوانان تحت سرپرستی
وـ نداشتن اعتیاد به مواد مخدر، مواد روانگردان و الکل
زـ صلاحیت اخلاقی
ح ـ عدم ابتلاء به بیماری های واگیر و یا صعب العلاج
ط ـ اعتقاد به یکی از ادیان مصرح در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
تبصره۱ـ رعایت اشتـراکات دینی مـیان سرپرسـت و افراد تحت سـرپرستی الزامی است. دادگاه صالح با رعایت مصلحت کودک و نوجوان غیرمسلمان، سرپرستی وی را به درخواست کنندگان مسلمان می سپارد.
تبصره۲ـ درصورتی که متقاضی سرپرستی، ادعای یافتن طفلی را بنماید و ادعای وی در دادگاه ثابت شود، چنانچه واجد شرایط مندرج در این قانون برای سرپرستی باشد در اولویت واگذاری سرپرستی قرار می گیرد.