وبلاگ

advice action advice action
صفر تا صد مرخصی در قانون کار
بیمه و قانون کار -

صفر تا صد مرخصی در قانون کار

مقدمه

برای همه ما به عنوان کارمند پیش میاد که بعضی روزها دوست نداریم بریم سر کار، خوب این موضوع هم خیلی مهمه که بدانیم قانونا چند روز در ماه می توانیم مرخصی بگیریم و در قانون کار چه مواردی برای مرخصی کارمند(کارگر) در نظر گرفته شده است، در ادامه با کارمنتو همراه باشید تا در مورد صفر تا صد مرخصی قانون کار و موارد مربوط به آن بیشتر بدانیم.

مرخصی به چه معناست؟

مرخصی عبارت است از حقی که برای کارگر در ترک کار برای روزهای غیرتعطیل در نظر گرفته شده است و این حق از دیرباز برای کارگر و کارمند به رسمیت شناخته شده و در قانون کار جمهوری اسلامی ایران مورد تاکید قرار گرفته است.

انواع مرخصی در قانون کار چیست و چطور محاسبه می‌شود؟

یکی از دغدغه‌های اساسی کارکنان و کارگران، گرفتن مرخصی از کارفرمایان به شمار می‌رود و گاهی پیش آمده است که افراد برای انجام کاری نیاز ضروری به گرفتن مرخصی دارند اما با مخالفت کارفرمای خود مواجه می‌شوند، در حالی که برابر قانون گرفتن مرخصی حق بدیهی و طبیعی هر فرد در طول ایام کار به شمار می‌رود. قانون کار جمهوری اسلامی ایران با ذکر مواردی نحوه گرفتن انواع مرخصی را تشریح کرده است.

مرخصی استحقاقی

مرخصی استحقاقی روزهایی در ماه است که شاغل می تواند در محل کار حاضر نشده بدون آنکه از حقوق وی کسر شود.کارگران برابر قانون کار در هر ماه دو روز و نیم مرخصی در کار‌های عادی طلب دارند. این عدد در سال می‌شود ۱۹۲ساعت که معادل ۲۶روز است. به این مرخصی، مرخصی استحقاقی می‌گویند که چهار جمعه در هر ماه هم روی آن می‌آید.

نکات مهمی که در مورد مرخصی استحقاقی وجود دارد عبارتند از است:

- روز جمعه، روز تعطیل هفتگی کارگران با استفاده از مزد است.(ماده 62)

- کارگران علاوه بر تمام تعطیلات رسمی کشور، یک روز دیگر هم تعطیلند و آن تعطیلی ۱۱ اردیبهشت، روز کارگر است که کارفرمایان نباید در این روز کارگران را به خدمت بگیرند یا وادار به کار کنند. ضمن آنکه حقوق و دستمزد و اضافه کار روز تعطیل کارگر باید محاسبه شود.(ماده 63)

- مرخصی استحقاقی ۲۶ روز در سال است که با احتساب ۴ روز جمعه ۳۰ روز می‌شود.(ماده ۶۴)

- سایر روزهای تعطیل جزء ایام مرخصی محسوب نخواهد شد.(ماده ۶۴ قانون کار)

- برای کار کمتر از یکسال مرخصی به نسبت مدت کار محاسبه می‌شود.(ماده ۶۴)

- کارگر تنها می‌تواند ۹ روز از مرخصی سالانه خود را ذخیره نماید.(ماده ۶۶)

- در صورت تنظیم مرخصی کارگران (سه ماه آخر هر سال برای سال بعد با تایید شورای اسلامی کار) در روزهای سال امکان جابجایی مرخصی بین خود کارگران وجود دارد.(ماده ۶۹)

- در صورت عدم توافق کارگر و کارفرما در مورد زمان مرخصی کارگر، نظر اداره کار و امور اجتماعی محل لازم الاجراست.(ماده ۶۹)

- در صورت بازنشستگی، ازکارافتادگی کلی، تعطیلی کارگاه یا فوت کارگر، مطالبات بابت مرخصی استفاده نشده به کارگر یا ورثه پرداخت می‌شود.(ماده ۷۱)

- در صورت استعفا و ترک کار، مطالبات بابت مرخصی‌های باقیمانده به کارگر تعلق نمی‌گیرد.

- نحوه استفاده از مرخصی بدون حقوق کارگران و مدت آن و شرایط برگشت آن‌ها به کار پس از استفاده از مرخصی با توافق کتبی کارگر یا نماینده قانونی او و کارفرما تعیین می‌‌شود.(ماده ۷۲)

- کارگران کارمزد برای روزهای جمعه و تعطیلات رسمی و مرخصی، استحقاق دریافت مزد بر اساس میانگین کارمزد در روزهای کارکرد آخرین ماه را دارند.(ماده ۳۴)

- کارگران کارمزد برای روز‌های جمعه و تعطیلات رسمی و مرخصی، استحقاق دریافت مزد را دارند و مأخذ محاسبه میانگین کارمزد آن‌ها در روز‌های کار کرد، آخرین ماه کار آن‌ها است.مبلغ پرداختی هم نباید کمتر از حداقل مزد قانونی باشد.(ماده ۴۳)

- مرخصی‌های روزهای پنجشنبه، ۴ ساعت در نظر گرفته می‌شود.

مرخصی استحقاقی در مشاغل معمولی و سخت و زیان آور چطور محاسبه می‌شود؟

به استناد ماده 65 قانون کار مرخصی سالیانه کارگرانی که به کارهای سخت و زیان آور اشتغال دارند 5 هفته است. استفاده از این مرخصی، حتی الامکان در دو نوبت و در پایان هر شش ماه کار صورت می‌گیرد. قابل ذکر است در مشاغل سخت و زیان آور میزان مرخصی استحقاقی افزایش می‌یابد و به ۵ هفته در سال(تقریبا ۳ روز در ماه)می‌رسد. با این حال ماده ۶۵ قانون کار تصریح دارد که حتی الامکان در مورد این مشاغل استفاده از مرخصی باید در دو نوبت در طول سال صورت گیرد.

مرخصی استعلاجی

یکی از مرخصی‌های چالش برانگیز کارگران مرخصی استعلاجی است که باید به تایید سازمان تامین اجتماعی برسد. در قانون کار هیچ محدودیتی برای گرفتن مرخصی استعلاجی کارگران مشمول قانون کار پیش بینی نشده و به هر میزان که پزشک معالج تجویز کرده باشد، امکان استفاده از مرخصی استعلاجی وجود دارد؛ منتها این نوع مرخصی اعم از کوتاه مدت یا بلندمدت تابع ضوابط و مقررات قانون تامین اجتماعی است، به نحوی که مدت مرخصی استعلاجی باید توسط پزشک معتمد و معالج و یا کمیسیون پزشکی سازمان تامین اجتماعی تایید شود تا هم جزو سوابق کار و بازنشستگی کارگران به شمار آید و هم مشمول پرداخت غرامت و دستمزد شود.(ماده۷۴ قانون کار و ۵۹ قانون تامین اجتماعی).

سقف استعلاجی چهار ماه است ولی اگر پزشک معتمد و شورای عالی پزشکی تائید کنند و مرخصی به یک سال برسد و بیماری صعب الاعلاج باشد کارگر را بازنشسته می‌کنند.

مرخصی ساعتی چیست و سقف مجاز آن چقدر است؟

مرخصی ساعتی بخشی از مرخصی استحقاقی بوده و از میزان آن کسر می‌شود و فرد برای برخی کارهای روزانه از آن استفاده می‌کند که در کارگاه‌ها و شرکت‌های مختلف متفاوت است. در برخی شرکت‌ها دو ساعت و برخی دیگر تا ۵ ساعت و حتی ۶ ساعت در روز هم مجاز است اما در هر صورت جمع مرخصی‌های ساعتی زمانی که به 8 ساعت برسد، یک روز مرخصی محسوب می‌شود.

افراد معمولا در صورت وجود کارهای خیلی ضروری یا کارهای اداری که نیاز به مراجعه صبح دارد از این نوع تعطیلی کاری استفاده می‌کنند. نکته دیگر اینکه اگر در شرکتی افراد ساعات کاری روز پنجشنبه را موظف باشند در طول هفته پر کنند و به صورت توافقی پنجشنبه تعطیل باشد بنابراین استفاده از مرخصی استحقاقی در طول هفته نیابد بیشتر از مجموع ساعات کاری موظفی گردد و اگر میزان مرخصی ساعتی بیشتر از کل مرخصی استحقاقی در طول ماه شود در واقع حکم مرخصی بدون حقوق و کسر از کار را خواهد داشت و کارفرما می‌تواند برای آن ساعت بیمه هم پرداخت نکند.

ماده ۷۰ قانون کار می‌‌گوید، مرخصی کمتر از یک روز کار جزو مرخصی استحقاقی منظور می‌‌شود. در برخی ادارات و سازمان‌ها عنوان«مرخصی کمتر از دو ساعت و سه ساعت»برای انجام کار‌های ضروری کارگران تعریف شده که بیش از آن، مرخصی یک روز کامل محاسبه می‌‌شود.

مرخصی بارداری(زایمان)چند روز است و چند بار قابل استفاده است؟

طبق ماده واحده قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده مصوب ۲۰/۰۳/۹۲ مدت مرخصی زایمان زنان شاغل در بخش‌های دولتی وغیر دولتی ۹ ماه تمام است. همسران افراد یاد شده(زنان شاغل)نیز از دو هفته مرخصی اجباری(تشویقی با استفاده از مزد)علاوه بر مرخصی‌های استحقاقی از بدو تولد نوزاد برخوردار می‌شوند.

البته لازم به ذکر است که در بخش خصوصی و شرکت‌های مشمول قوانین صندوق تامین اجتماعی همچنان مرخصی زایمان برمبنای ۶ ماه به زنان شاغل تعلق می‌گیرد و مرخصی اجباری همسران آن‌ها نیز تنها در صورت تایید کارفرما قابل استفاده است.مرخصی زایمان جزو سوابق زن کارگر محسوب و در این مدت از طرف سازمان مذکور غرامت ایام بارداری به بیمه شده پرداخت می‌شود.( ماده 67)

اطلاعات بیشتر در مورد مرخصی بارداری می توانید به مقاله نکاتی که در مورد مرخصی زایمان (بارداری) باید بدانیم، مراجعه فرمایید.

 

مرخصی ازدواج

در هنگام ازدواج به عنوان هدیه برای بیمه شده مبلغی را در نظر می‌گیرد سه روز مرخصی هم برای این اشخاص در نظر گرفته است. این سه روز تعطیلی کاری برای ازدواج خود شخص می‌باشد. طبق قانون شخص از همه حقوق و مزایای قانونی خود برخوردار بوده و جزو روزهای کاری وی محسوب می‌شود. ضمن دریافت حقوق خود به صورت کامل سایر مزایای قانونی هم در پایان سال مثل عیدی، سنوات و غیره هم برای این سه روز محاسبه و پرداخت می‌شود.

مرخصی بدون حقوق

مرخصی بدون حقوق حداکثر ۲ سال است. در طول مرخصی بدون حقوق قرارداد کار به حال تعلیق در می‌آید و پس از مرخصی، کارگر به کار سابق خود بازمی‌گردد. ماده ۱۶ قانون کار درباره مرخصی بدون حقوق است.استفاده از این مرخصی باید با موافقت کارفرما صورت بگیرد، چون نظر قانونگذار در خصوص قرارداد کارگرانی که مطابق این قانون از مرخصی تحصیلی یا دیگر مرخصی‌های بدون حقوق استفاده می‌کنند، این است که قرارداد کار به حال تعلیق درآید و پس از آن کارگر به کار سابق باز گردد.

موارد استفاده از مرخصی بدون حقوق شامل تحصیل، انجام سفر‌های طولانی، امور شخصی، گرفتاری‌های خانوادگی، تغییر کار و گذراندن دوره آزمایشی برای کار جدید است. مرخصی بدون حقوق حداکثر دو سال است که در صورت استفاده از مرخصی تحصیلی، به مدت دو سال دیگر قابل تمدید است.

از مرخصی‌های بدون حقوق، مرخصی تحصیلی است که به مدت دوسال دیگر قابل تمدید است. در موارد فوق باید درخواست به کارفرما ارائه و مورد موافقت قرار گیرد. چنانچه کارگر استحقاقی نداشته باشد و از طرفی نیاز به مرخصی داشته باشد مجاز است با موافقت مسئول ذی‌ربط از مرخصی بدون حقوق استفاده نماید و سقف استفاده از آن در طول سال، یک ماه است.

سخن پایانی

در این مطلب نگاهی به انواع مرخصی در قانون کار انداختیم و با انواع آن نیز آشنا شدیم. در صورتی که هرگونه ابهام و یا سوالی داشته باشید، می‌توانید از مشاوران و متخصصان حوزه بیمه و قانون کار اپلیکیشن تخصصی کسب و کار کارمنتو به صورت رایگان از طریق مشاوره رایگان و یا مشاوره تلفنی، مشاوره تخصصی دریافت کنید.